Over deze publicatie
Titel: De nutteloze toeschouwer
Ondertitel: Brieven uit een wereld in oorlog
Auteur: Louis Couperus
Gepubliceerd: 2026
Type: Brieven / Non-fictie
Aantal pagina’s: 96
Kopen in onze webshop – 21,50 (paperback) TIJDELIJK 18,50 EUR.
“Een openhartige tekst met zijn
meest persoonlijke meningen
over oorlog, beschaving en de mens.”
De nutteloze toeschouwer is een heruitgave van Couperus’ authentieke, maar vergeten brieven uit de Eerste Wereldoorlog: Brieven van den Nutteloozen Toeschouwer (L.J.Veen, 1918). De spelling en zinsopbouw zijn vernieuwd, en de opmaak verhelderd. De leeservaring en de boodschap van Couperus staan centraal: alles om dit prachtige historische en bijzondere artefact toegankelijk te maken voor iedere lezer. Kort en leesbaar, super fascinerend.
Het is lastig om je in deze tijd voor te stellen hoe het was, toen in het begin van de 20e eeuw de Eerste Wereldoorlog uitbrak. De geschiedenisboeken, die alle feiten netjes opsommen, daar schiet je niet mee op. Ze weten in één heel boek nog niet zoveel emotie en gevoel op te wekken, als Couperus dat in één paragraaf doet. Zijn teksten geven een authentiek inkijkje in het leven van de burger; de manier waarop mensen omgingen met ‘de Oorlog’. Het scheppen van een sfeer, die toen op straat hing. Je voelt de donkere strijd, de dreunende soldaten, het ernstige vechten… een bloedrode gloed over het slagveld – je zit er middenin. Hoogmoed. Neutraliteit. Alles vanuit zijn eigen ervaring. Couperus schrijft zo bijvoorbeeld over de bedrieglijkheid van de Duitse pers; Grote verliezen, die worden verzwegen in de krant. Hij weet niet meer wat hij kan geloven, hij is machteloos, en nutteloos. Het 1914 uit de geschiedenisboeken komt op die manier levendig voor je netvlies.
Deze tekst is griezelig. We leven in een hele andere tijd, maar ik kan het niet laten om gelijkenissen te vinden met nu. Couperus schrijft over het gevoel, het sentiment van net vóór de oorlog. De heerszucht van leiders, het recht van de sterkste, en een absolute hoogmoed voor eigen huis en haard. De tekst is op die manier actueel en relevant, hoewel misschien niet op een gezellige manier.
Ook toont Couperus zich een goede voorspeller: de teksten zijn onbewust een soort voorspelling van de Tweede Wereldoorlog. Hij schrijft over het ontzettend gehate karakter van de Duitser, hun heerszucht en Noodlot; hij de meest visionaire toespelingen, die achteraf bijzonder opmerkelijk zijn.
Couperus schrijft over oorlog, over de wereld, over beschaving en volkeren, over macht, strijd en heerszucht. We zitten als lezer in het hoofd van Couperus, we denken mee in zijn gedachtestromen. We leren hem kennen als een partijloze, onverschillige, want door hemzelf bestempelde ‘Nutteloze Toeschouwer’. Hij toont zich in deze teksten kwetsbaar en gevoelig, op een manier zoals we hem nooit zien in zijn stijve, lange, beroemde romans.