“Paustovski’s werk is doortrokken van een visuele intensiteit die doet denken aan impressionistische schilderkunst. Hij ziet niet alleen gebeurtenissen, hij vangt kleuren, geluiden en geuren.”
— Isaiah Berlin, Russian Thinkers (1978)
Een typische roman van Paustovski: De romantici
Kort geleden heb ik ‘De romantici’ van Konstantin Paustovski weer gelezen. En wat een typische roman is dit voor hem. Het illustreert zijn schrijven, zijn stijl, zijn karakter… Het is een weergave van zijn gehele literaire erfgoed.
De verhalen draaien allemaal om de centrale thematiek van oorlog en liefde, opgeschreven aan het begin van de twintigste eeuw (1900-1917). De eerste wereldoorlog vormt een kader waarin liefde en plicht op een bepaalde manier in conflict zijn. Het kleine geluk beschrijven in tijden van geweld, en het oplichten van liefde en schoonheid tijdens alle vernietiging: Paustovski slaagt er knap in. Zijn personages zijn geen helden, maar zoekende individuen – mensen die ondanks alles proberen trouw te blijven aan hun idealen.
Dit boek is niet een doorsnee ‘roman’
Is dit wel een roman? Het is een prachtig stuk tekst, dat wil ik voorop stellen. Maar het etiket ‘roman’ past niet volledig. De hoofdstukken zijn zo kort, het boek lijkt wel een verzameling korte verhalen. Niet voor niks heten de hoofdstukken ook ‘herinneringen’. Zeker als we zijn romantische inslag meerekenen, is het niet gek dat Paustovski zich een vrije weg baande in de structuur en vorm van de tekst. Hij wilde gewoon wat opschrijven, zijn verhaal kwijt op papier; die drang om dingen vast te leggen komt mooi tot zijn uiting in korte verhaaltjes, die op zichzelf te lezen zijn, maar dezelfde personages bevatten, en nog beter samen kunnen worden gelezen. Ik zie deze ‘roman’ dan ook als een boek dat enigszins de definitie van roman uitrekt en verbreedt.
Paustovski is net een impressionistische kunstschilder
Paustovski’s schrijfstijl in ‘De romantici’ is prachtig omschreven met de quote bovenaan deze pagina, door filosoof Isaiah Berlin: virtueel intens en impressionistisch. Paustovski wordt wel eens vergeleken met de schrijvende versie van Théodore Rousseau.
Om te zeggen: zo goed…. het voelt alsof je het zelf ervaart.. etc….. is vrij cliché. Maar Paustovski weet inderdaad op unieke en vattende manier de atmosfeer en situatie over te brengen op de lezer. De levendigheid in zijn teksten is een uitblinker. Ook heeft Paustovksi de neiging om hier en daar enorm scherpe volzinnen te schrijven, intrigerende uitspraken die je onderstreept en herleest. Uitspraken die pakken. Bovendien zijn zijn verhalen toegankelijk en zeer leesbaar, waardoor iedere beginner goed kan genieten van zijn teksten.
“Omwille van Chatidzyje, die al bij het geringste onrecht en
bij de minste gemeenheid van het leven van woede beeft,
zal ik aardig doen tegen Natasja.”
— pagina 172
In een tijd waarin de Russische literatuur vaak draait om ideologische strijd, kiest Paustovski voor het kleine en intieme, het gevoelsmatige. En misschien is daarom de titel ‘Romantici’ wel passender dan ooit. Hoewel Paustovski officieel werd erkend en later werd genomineerd voor de Nobelprijs, bleef zijn toon weemoedig, kleinschalig en persoonlijk. Hij schreef niet om ideologie te dienen, maar om menselijke ervaringen vast te leggen. Paustovski is een van die schrijvers die je niet leest om het plot, maar om de atmosfeer. Hij maakt van elke bladzijde een landschap. Zijn vermogen om met kleine observaties een hele wereld op te roepen is geweldig. Een zucht van de wind, het geluid van een trein, de geur van nat gras: zulke details krijgen bij hem een hoofdrol. Hij kan genieten van de kleine dingen in het leven. Dat is natuurlijk tijdloos.
Eindoordeel: Konstantin Paustovski – De romantici
Dit is geen roman van plotwendingen, maar van stemmingen en herinneringen. Paustovski toont dat zelfs in de donkerste tijden de mens kan overleven door schoonheid en liefde te bewaren; waardering voor de kleine dingen te hebben.
Een erg behapbaar, overzichtelijk, goed geschreven boek, met hier en daar een prachtige zinsnede, en observaties die ons eraan herinneren dat in de kleinste dingen de mooiste momenten zitten verscholen.
Paustovksi in onze webshop
In onze webshop staan drie van Paustosvki’s werken. “De romantici”, die bovenstaand is gerecenseerd, alsmede deel 1 (Verre Jaren) en deel 2 (Onrustige Jeugd) van zijn romanreeks. Koop de drie boeken tezamen tijdelijk voor 34,50 euro door kortingscode ‘impressionisme‘ toe te voegen op de afrekenpagina.
