Het lijden van de jonge werther is een boek zoals géén ander boek dat ooit is geschreven. Misschien nog wel het meest bijzondere is de ‘roman in brieven’. We lezen alleen maar brieven van Werther, die zich opvolgen en zo langzaam een verhaal doen ontstaan. Een perspectief van een verliefde jongeman, die helemaal doordraait.
Dit boek is lange tijd reden geweest voor ophef, omdat het aantal zelfmoorden zogenaamd enorm zou zijn gestegen toen dit boek de publicatie kreeg. Voor veel mensen is dit nog steeds een ‘controversieel’ werk. Maar wat betreft stijl en inhoud is het bijna ‘onovertroffen’. Het ankerpunt van de Duitse Romantiek, en voor veel lezers een prachtige introductie tot J.W. Goethe, de Duitse meester.
Dit werk is een absolute klassieker, die iedereen zou moeten lezen. Lees hieronder waarom.
“Want werkelijk, aangezien we nu eenmaal zo zijn geschapen dat we alles en iedereen met onszelf en onszelf met alles en iedereen vergelijken – geluk of ellende is gelegen in het voorwerp waaraan we ons spiegelen, en daarom is er niets zo gevaarlijk als eenzaamheid.” –p. 81
Over deze titel
Titel: Het lijden van de jonge werther
Ondertitel: Een roman in brieven
Auteur: Johan Wolfgang von Goethe
Gepubliceerd: 1774 (oorspronkelijk)
Type: Brieven / Roman
Aantal pagina’s: 194
In dit boek probeert de verteller ons lezers een geschiedenis bij te brengen, een geschiedenis van een jonge kerel, die vervoerd is door hartstocht. De verteller komt aan het begin en het einde van het verhaal aan het woord, en meldt ons dat hij enkele brieven heeft gevonden, een aan de hand hiervan een geschiedenis heeft beschreven. In de volgende 150 bladzijden aan brieven, geschreven door de jonge Werther, lezen wij hoezeer de hoofdpersoon verliefd is op Lotte, en helemaal wegkwijnt in wanhopige smart als hij erin faalt toenadering tot haar te vinden, en dan, meemaakt hoe een andere kerel, Albert genaamd, Lotte verleidt. Aan het eind lezen we hoe Werther aan Lotte en Albert het grootste geluk toewenst, dat hij, tegen alle verwachtingen in, toch maar moet geloven dat Albert het beste bij Lotte past… En hij pleegt zelfmoord…
De meest voorname reden dat ik dit zo’n geweldig boek vindt, is het gegeven dat dit in brieven geschreven is. Deze manier van schrijven heeft Goethe de mogelijkheid verschaft zéér persoonlijk de aard van Werther te beschrijven. We treffen in de brieven een soort verhevenheid en exclusiviteit aan, een grootse en ultieme beschrijving van exclusieve smart, verheven hartstochten, etc.… Men zou kunnen stellen dat dit werk van Goethe het beste de manier beschrijft waarop de Romantiek de literatuur beïnvloed heeft.
En we lezen gewoon lekker wat de jonge Werther allemaal denkt, soms onsamenhangend, zoals een verliefde persoon dat dan blijkbaar is:
“Als ik alleen haar zwarte ogen maar zie ben ik al tevreden! En het verdriet me, begrijp je, dat Albert niet zo overgelukkig lijkt als hij – – hoopte – – als ik – – – denk dat ik zou zijn – – – wanneer – – – ik gebruik niet graag gedachtestreepjes, maar ik weet me niet beter uit te drukken – en het is, dunkt me, duidelijk genoeg.” –p. 111
Vooral dat zeer tastbare gegeven maakt dit boek zo speciaal. Niet persé wil ik dit boek prijzen, voor zijn inhoudelijke diepgang, voor zijn meeslependheid, neen – het uitzonderlijke is zijn vorm, de overdreven beschouwingen van Werther, zijn wijsheden, zijn overpeinzingen. Wat een bedreven gevoelens en gedachten kampt deze jongen mee! De last van het bestaan rust nog te zeer op zijn kinderlijk fundament, en hij bezwijkt. We lezen het en ik mag niet ontkennen dat ik dit werk literair geweldig vond, net als dat ik het erg spannend vond en werd medegevoerd.
Voorts wil ik niet te zeer ingaan op de inhoud van Werthers geschiedenis, omdat ik die een stuk minder relevant vindt voor de kracht van dit boek. Het zit hem wel degelijk in de heerlijke manier van beschrijven, op zinnen baren voor uren, met deze collectie brieven als eindpunt. We lezen rechtstreeks uit Werthers hart, uit het hart van een mens, zijn meest primitieve en fundamentele emoties, hartstochten. We worden heen-en-weer geslingerd door smart, groots geluk, twijfel en bezinning, rationele overpeinzingen… – twee uitersten, de smart en het geluk, strijden met elkander in het hart van onze Werther; die strijd is lustig beschreven, heerlijk; de smart overwint. Een geweldige klassieker die niets van zijn aandacht mag verliezen, omdat deze nog steeds zeer relevant is, en dit, zolang de mens leeft, nog altijd zal blijven.
En tegen de critici een laatste woord: ik heb óók een weerzin gehad, om dit aanvankelijk te lezen, omdat ik meteen bemerkte, hoezeer Goethes zinnen ontoegankelijk waren, te zeer versierd en gedecoreerd. Maar voor mij bleek dit veeleer een kwestie van geduld en zorgvuldigheid.
“Een mens heeft maar een paar aardkluiten
nodig om op te genieten, en nog
minder om onder te rusten.” –p. 98
“’s Avonds neem ik me voor van de zonsopgang te
gaan genieten, en kom ‘s ochtends niet uit mijn bed;
overdag verheug ik me op de maneschijn, en blijf ‘s
avonds op mijn kamer. Ik weet niet goed waarom ik
opsta, waarom ik ga slapen.” –p. 88