Arthur van Schendel: de favoriete schrijver van schrijvers. Zijn sobere stijl en universele thematiek. In welk boek moet je beginnen, en welke boeken moet je van hem gelezen hebben?
Arthur van Schendel staat bekend in de Nederlandse literatuur als een zeer productief schrijver, met meer dan 40 werken op zijn naam. Hij schreef vaak in sobere stijl en over universele thematiek, die iedereen kan aanspreken. Weinig bloemachtige bewoording, veel duidelijkheid. Maar dat niet ten koste van de inhoud. Wat betreft zijn invloed op andere schrijvers uit onze literatuur: die is vaak onderschat. Hij wordt wel eens ‘de favoriete schrijver van schrijvers’ genoemd, wat aangeeft hoe geliefd en invloedrijk van Schendel was en nog altijd is. Hij onderhield goede vriendschappen met Menno ter Braak, E. du Perron, Adriaan Roland Holst, Jan Greshoff en anderen.
Drie periodes in zijn oeuvre
De thematiek van Arthur van Schendel valt onder te verdelen in grofweg drie ‘periodes’ of ‘soorten’, te beginnen met zijn neoromantische werken. Dit zijn teksten over de verhouding tussen vrijheid en liefde, met onbepaalde tijd en plaats, of juist hele exotische oorden (denk aan ‘Een zwerver verliefd/Een zwerver verdwaald’), en als rode draad een soort geluksverlangen en melancholiek.
Later komt Arthur van Schendel in zijn ‘Hollandse’ ook wel realistische periode terecht, te beginnen met Het Fregatschip Johanna Maria, waar de tijd en plaats concreter zijn en de thematiek zich verplaatst naar beschrijvingen van het lot van oer-Nederlandse karakters zoals de zeeman en de kruidenier, waarbij een grote rol spelen: determinisme versus vrije wil, noodlot versus toeval, zonde of gods genade, etc.. In zijn Hollandse romans komt onze vaderlandse identiteit ook sterk naar boven, met ons geloof en onze moraal. Vaak wordt dit van Schendels beste periode genoemd. Het Fregatschip… is waarschijnlijk ook zijn beroemdste roman.
Van Schendel gaat tot slot over op een vaak genoemd ‘fantastische’ periode, zijn laatste periode, die begint met De wereld een dansfeest.
Bestel alle acht belangrijke werken van Arthur van Schendel bij ons in de webshop.
Ebooks: 1,99 / 3,99
Paperbacks: 16,50 / 19,50
Drogon (1896) – novelle
Drogon wordt gezien als de debuutroman van Arthur van Schendel. Het wordt geschaard onder zijn romantische werken, en gaat over het leven van een middeleeuwse ridder. Het naturalisme en het noodlot komen ook enigszins hierin terug als rode draad. In onze uitgave voorzien van een mooie bespreking door Lodewijk van Deyssel.
Hoewel Drogon door velen goed is ontvangen in de literaire wereld, kon van Schendel achteraf niet zoveel enthousiasme meer opbrengen voor deze debuutroman, en vond hij zelf zijn andere werken beter.
Florentijnse verhalen (1929) – bundel
Prijsklasse: € 1,99 tot € 16,50
In Florentijnse verhalen is Arthur van Schendel de romantisch kunstenaar waar hij zo mee is doorgebroken: een verzameling diverse verhalen die verrassen maarr vooral op het gevoel inspelen. Bijzonder korte, maar leesbare verhalen.
Wie een kort maar krachtig verhalenbundeltje waardeert, moet zeker Florentijnse verhalen proberen. De verhaaltjes hebben romantische inslag maar komen niet direct uit Van Schendels romantische periode; het is een mooie combinatie van meerdere dingen. Alle verhalen spelen zich af in Florence.
Een zwerver verliefd; Een zwerver verdwaald (1904) – twee romans
Prijsklasse: € 1,99 tot € 16,50
Een zwerver verliefd is een roman over een zorgeloze zwerver die hopeloos verliefd wordt. Een zwerver verdwaald is het vervolg hierop, waarin de zwerver naar Venetië afreist om talrijke mensen te ontmoeten. Deze tekst is in onze uitgave prachtig becommentarieerd door tijdgenoot en vriend Albert Verwey (1865-1937).
Dit is duidelijk een romantisch werk van Van Schendel. Het wordt beter gezegd ‘neo-romantisch’genoemd. Centraal in deze twee romans staat het ongebonden, geromantiseerde ideaal van het rondzwerven.
Het Fregatschip Johanna Maria (1930) – roman
Prijsklasse: € 1,99 tot € 16,50
Prijsklasse: € 3,99 tot € 19,50
Dit is een roman uit zijn realistische periode, en bij uitstek een ontroerende roman. Het verhaal van Jacob Brouwer wordt verteld, die met zijn schip de wereld overvaart onder leiding van zeer verschillende kapiteins met allen andere trekjes.
Het fregatschip Johanna Maria wordt de beste roman van Arthur van Schendel genoemd. Het is in elk geval zijn meest beroemde werk. Het verhaal is werkelijk ontroerend: de scheepsman Jacob Brouwer vaart met zijn schip onder verschillende kapiteins de wereld over; sommige kapiteins slopen zijn schip, anderen zijn juist heel precies. Dit is niet voor niets zo’n beroemd geworden roman: het is een karikatuur van een Hollandse man; en het werk vertegenwoordigt goed van Schendels realistische en ‘Hollanse’ periode waardoor het een uitstekende introductie vormt tot zijn oeuvre.
De wereld een dansfeest (1938) – roman
Prijsklasse: € 1,99 tot € 16,50
Prijsklasse: € 3,99 tot € 19,50
Samen met ‘Het fregatschip’ wordt door vele mensen De wereld een dansfeest gezien als de beste roman van Arthur van Schendel. Het verhaal steekt ingenieus in elkaar, met verschillende vertelperspectieven en een unieke vertelvorm die de balans en verhouding beschrijft tussen liefde en dans. In onze uitgave voorzien van een bespreking door Martinus Nijhoff.
Misschien is dit wel de meest voltooide en volmaakte roman van Arthur van Schendel. Het kan worden geplaatst in zijn derde en laatste periode, de fantastische periode. Een werkelijk ingenieus werk over dansers in de vorm van een raamvertelling, dat ook een bijzonder mooie psychologische diepgang behelst.
In welk boek te beginnen
Je kan weinig fout doen als je een boek van Arthur van Schendel erbij pakt: zijn stijl is duidelijk en helder, zijn thematiek is goed te volgen en overigens vaak heel aangrijpend en aansprekend. Maar om een goed beeld te krijgen van Arthur van Schendel is het mooi om te beginnen met zijn ‘Een zwerver verliefd; Een zwerver verdwaald’, over te gaan naar ‘Het fregatschip Johanna Maria’ en vervolgens ‘De wereld een dansfeest’ te lezen, om op die manier zijn drie perioden te volgen en een enigszins divers en volledig beeld ontwikkelt van de kunstzinnigheid van Van Schendel.
Als je maar één boek kon kiezen om mee te beginnen: leest ‘het fregatschip’. Je zal niet teleurgesteld zijn.
Onze publicatie van Arthur van Schendel: zijn acht beste werken.
Verschenen in april 2026.
Een prachtige herpublicatie van de acht belangrijkste werken van Arthur van Schendel, om meer aandacht te geven aan zijn oeuvre en kunde, alsmede zijn gerespecteerde plaats in de Nederlandse literatuur, die door veel mensen lijkt te zijn vergeten. Maar als we u aan het lezen krijgen, is onze taak trots volbracht. Er schuilt veel moois in Van Schendels oeuvre. Onze uitgaven zijn hier en daar gestaafd met mooie commentaren en inleidingen door vrienden en tijdgenoten, allen letterkundigen.
